Стрымлівайце слёзы, беражыце мір!
Так, напэўна, сказалі б яны зараз сваім нашчадкам, тыя людзі, якія па віне генацыду згарэлі жывымі ў агні
Па-над спаленай вёскай закружылі буслы,
Па-над спаленай вёскай не змаўкаюць званы.
У рамонках бялюткіх расцвіла сенажаць,
Каля хатаў бетонных тры бярозкі стаяць…
(Зінаіда Гасціловіч).
Спаленыя ў час Вялікай Айчыннай вайны беларускія вёскі – не проста ахвяры вайны. Гэта вынік мэтанакіраванай палітыкі генацыду фашысцкага камандавання. Іх на Беларусі больш за 9000. Многія не адрадзіліся пасля вайны.
Я нарадзілася на Гродзеншчыне ў вёсцы Бершты Шчучынсканга раёна. Калі мне споўнілася гадоў дзесяць, бацька прапанаваў пабываць у вёсцы Зінякі, знішчанай фашыстамі 22 студзеня 1944 года за сувязь з партызанамі. Снежнай марознай раніцай у Зіняках адбылася страшная трагедыя. У агні загінула 419 мірных жыхароў.
І тады, калі мы стаялі з бацькам на тым месцы, дзе загінулі нашы сваякі, упершыню апякло мне сэрца болем, я адчула іх страх і адчай.
Бацька расказваў і голас яго зрываўся. Ён казаў, што ў тую зімовую раніцу разам са сваёй маці, маёй бабуляй Ганнай, ехаў у Зінякі ў госці да сваякоў. Але з вечара пачалася завіруха, таму давялося заначаваць у суседніх Карпаноўцах. А раніцай, калі выйшлі запрагаць каня, убачылі над Зінякамі чорны дым, чуваць было страляніну і крыкі людзей. Выратавацца ім было ніяк немагчыма.
Усяго некалькім зінякоўцам тады пашанцавала ўцалець. А ў ліку тых, хто выратаваўся дзякуючы выпадку, і мой бацька са сваёй маці.
Прамінула шмат гадоў. А мінулае баліць. Яно доўга будзе адгукацца рэхам вайны і ў сэрцах тых, хто нарадзіўся пасля.
Цяпер у Зіняках, нібы з клубоў дыму і агню, выходзіць насустрач людзям скульпьтура маці з немаўляткам на руках. Гэтая скульптура – сімвал гаротных маці спаленай фашыстамі вёскі Зінякі, сімвал гаротных ахвяр вайны ўсёй Беларусі.
Бацькі майго ўжо шмат гадоў няма ў жывых. А мне несці далей праз жыццё тую горкую памяць.
Я даўно жыву на Кругляншчыне, дзе таксама ахвярамі генацыду сталі мірныя жыхары, за сувязь з партызанамі фашысты знішчалі вёскі. Поўнасцю спалены вёскі Гоенка і Бярозка. Калі даводзіцца бываць ля помнікаў у гэтых мясцінах, зноў успамінаю і спаленыя вёскі на маёй малой радзіме – Зінякі, Агародзішча, дзе за больш чым 80 гадоў не знік след чорнага крыла генацыду. Гэты след, як напамінак будучым пакаленням аб тым, што такое вайна.
Спаленыя вёскі Кругляншчыны, спаленыя вёскі Шчучыншчыны – маёй малой радзімы, спаленыя вёскі па ўсёй Беларусі. Іх аб’ядноўвае горкая памяць. Яны – сёстры Хатыні.
І па ўсёй шматпакутнай беларускай зямлі ў гаротным адгалоску званоў чуецца адчайны плач маці і іх загубленых дзяцей.
Гэта як напамінак аб галоўным: беражыце мір!
Святлана ВАРАПАЕВА.
